Bolalar nefrologiyasi gemodializ bilan — toifa TEST va OG'ZAKI javoblari
Oliy, 1- va 2–3-toifa uchun
Rasmiy manbalar asosida sifatli tayyorlangan
Barcha javoblarni platformada ko'rish uchun bosing
TEST JAVOBLARI
Sog‘lom odam bir kecha-kunduzda siydik ajratadi:
- 500 ml
- 3000 ml
- 1500 ml — To'g'ri javob
- 800 ml
Nechiporenko namunasidagi normal eritrotsitlar soni:
- 1000 — To'g'ri javob
- 400
- 2000-yil
- 5000
Test savollari barcha toifalar uchun umumiy
Barcha javoblarni platformada ko'rish uchun bosing
OG'ZAKI JAVOBLAR
Buyrakning jukstaglomerulyar apparati. Renin-angiotensin- aldosteron tizimi.
Buyrakning jukstaglomerulyar apparati. Jukstaglomerulyar apparat (JGA) klubochekning qon tomir qutbida, kiruvchi arteriola bilan distal kanalcha tutashgan joyda joylashgan va qon bosimi hamda natriy balansini boshqaradi. Uch qismdan iborat:
– makula densa: distal kanalchaning maxsus hujayralari, kanalcha suyuqligidagi NaCl miqdorini sezadi;
– granulyar (JG) hujayralar: kiruvchi arteriola devoridagi o‘zgargan silliq mushak hujayralari, reninni sintez qiladi va saqlaydi;
– ekstraglomerulyar mezangial (Gurmagtig) hujayralar: signalni uzatuvchi bo‘g‘in.
Kanalcha-glomerulyar teskari aloqa: distal kanalchaga NaCl ko‘p kelsa, makula densa adenozin ajratadi → kiruvchi arteriola torayadi → GFR pasayadi. NaCl kam kelsa, renin ajraladi va GFR saqlanadi.
Esda tuting: renin ajralishini uch omil kuchaytiradi: buyrak perfuziya bosimining pasayishi, makula densada NaCl kamayishi va simpatik (beta-1) faollik.
Renin-angiotensin- aldosteron tizimi. Zanjir: angiotensinogen (jigarda) → renin → angiotensin I → AKF → angiotensin II → aldosteron.
Angiotensin II (AT1 retseptorlari orqali):
– chiqaruvchi arteriolani kiruvchidan kuchliroq toraytirib, klubochek ichidagi bosimni ushlab turadi;
– proksimal kanalchada natriy qaytarilishini oshiradi;
– aldosteron va vazopressin ajralishini, chanqoqni kuchaytiradi;
– uzoq faol bo‘lsa, fibroz, podotsit shikastlanishi va proteinuriyani keltirib chiqaradi;
– AT2 retseptorlari qarama-qarshi, ya’ni vazodilatatsiya ta’sirini beradi.
Aldosteron distal nefronda natriyni ushlab qoladi, kaliy va vodorodni chiqaradi.
Klinik ahamiyati:
– surunkali buyrak kasalligida tizim ortiqcha faol, bu gipertenziya va giperfiltratsiyani saqlab turadi;
– AKF ingibitorlari va ARB (sartanlar) proteinuriyani kamaytiradi, buyrakni himoya qiladi; spironolakton qo‘shimcha antiproteinurik ta’sir beradi;
– davolashda kreatinin 30% gacha ko‘tarilishi qabul qilinadi; undan ko‘p oshsa, giperkaliemiya chiqsa yoki suvsizlanish bo‘lsa, doza kamaytiriladi va buyrak arteriyalari stenozi istisno qilinadi;
– AKF ingibitorlari quruq yo‘tal va angioedema berishi mumkin, homiladorlikda mutlaq taqiqlanadi;
– yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda tizim juda faol, shuning uchun bu guruh dorilar bolalarda ehtiyotkorlik bilan tanlanadi.
Qandli diabetda buyrak shikastlanishi. Klinika. Diagnostika. Boshqaruv va davolash tamoyillari.
Qandli diabetda buyrak shikastlanishi. Klinika. Diabetik buyrak kasalligi (nefropatiya) bolalarda 1 tur diabet boshlanganidan 5–10 yil o‘tib, pubertat davrida ko‘proq rivojlanadi; 2 tur diabetli o‘smirlarda tezroq kechadi. Bosqichlari (Mogensen): giperfiltratsiya (GFR oshgan, buyrak kattalashgan) → jim bosqich (bazal membrana qalinlashadi) → mikroalbuminuriya (albumin/kreatinin nisbati 30–300 mg/g) → makroalbuminuriya va gipertenziya → GFR pasayishi. Erta bosqichda simptomlar yo‘q; keyin shish, bosim ko‘tarilishi, retinopatiya, neyropatiya bilan birga keladi.
Diagnostika. Skrining: diabet 2–5 yil davom etsa yoki 11 yoshdan (pubertatdan) boshlab, yiliga bir marta ertalabki siydikda albumin/kreatinin nisbati; 3–6 oyda 3 tadan 2 tasi musbat bo‘lsa, doimiy albuminuriya. Soxta natija: isitma, zo‘riqish, infektsiya, giperglikemiya. Qo‘shimcha: kreatinin va GFR (Shvarts), qon bosimi (sutkalik monitoring), lipidlar, ko‘z tubi. Gematuriya, C3 pasayishi yoki retinopatiyasiz proteinuriya bo‘lsa, diabetdan boshqa nefropatiya o‘ylanadi va biopsiya qilinadi.
Boshqaruv va davolash tamoyillari.
– glikemiyani nazorat qilish: HbA1c taxminan 7,0% dan past, gipoglikemiyasiz;
– doimiy albuminuriyada AKF ingibitori yoki ARB (qon bosimi me’yorda bo‘lsa ham), qiz o‘smirlarga kontratseptsiya maslahati;
– qon bosimi maqsadi: 90-persentildan past (o‘smirlarda 130/80 dan past);
– lipidlar nazorati, statin (xavf omillarida), tuz cheklash, vazn, chekmaslik;
– nefrotoksik dorilardan (nosteroid vositalar, kontrast) qochish, siydik yo‘llari infektsiyasini davolash;
– kuzatuv: albuminuriya, kreatinin va kaliy 3–6 oyda, ko‘z tubi yiliga bir marta;
– GFR pasayganda nefrolog, dializ va transplantatsiyaga tayyorgarlik.
Esda tuting: albuminuriya paydo bo‘lishi bilan davo boshlanadi, kreatinin oshishini kutilmaydi.
Nefron darajasida antihipertenziv dorilarni qo‘llash joyi.
Nefron darajasida antihipertenziv dorilarni qo‘llash joyi. Antihipertenziv dorilar nefronning turli qismlariga ta’sir qiladi:
Esda tuting: diuretiklar natriy va suvni chiqaradi, AKF ingibitori va ARB esa klubochek bosimini pasaytirib, buyrakni ham himoya qiladi.
Bolalarda antihipertenziv dorilar kg yoki m2 bo‘yicha dozalanadi (masalan, furosemid 1–2 mg/kg, enalapril 0,08–0,6 mg/kg/sutka, amlodipin 0,1–0,6 mg/kg/sutka). Dori tanlash buyrak funktsiyasiga bog‘liq: GFR past bo‘lsa tiazidlar samarasiz, halqa diuretiklari ishlaydi; AKF ingibitori va ARB da kaliy va kreatinin nazorat qilinadi.
Barcha javoblarni platformada ko'rish uchun bosing